Yaşlılarla İftar

Ramazan ayında yürüttüğümüz çalışmaların ilki, mahallemizde yaşayan yaşlılarla birlikte kurduğumuz bir iftar sofrası oldu. Sofra hazırlandı, davetler yapıldı, ekibimiz akşamüstü yerini aldı; ama o akşamın asıl konusu yemek değildi. Ramazanın en çok hissedildiği an, ezanın okunduğu dakikada bir masanın etrafında yalnız olmadığını bilmek. Bu iftarı, mahallemizin büyüklerine tam olarak bunu hatırlatmak için düzenledik.

Neden yaşlılarla bir sofra?

İYADDER olarak yaptığımız saha ziyaretlerinde en sık karşılaştığımız ihtiyaçlardan biri, aslında hiçbir yardım kolisine sığmıyor. Çocukları başka şehirlerde olan, eşini kaybetmiş, sağlık sorunları nedeniyle evden zor çıkan yaşlılarımız için asıl zorluk çoğu zaman maddi değil. Gün uzun, ev sessiz ve konuşacak kimse yok. Bu, ölçülmesi kolay olmayan ama görülmesi hiç zor olmayan bir yoksunluk.

Ramazan ise bu yalnızlığın en çok görünür olduğu ay. Herkesin bir sofraya oturduğu bir akşamda tek başına iftar açmak, yılın geri kalanındaki yalnızlıktan farklı bir ağırlık taşıyor. Bu yüzden programı bir yardım dağıtımı gibi değil, bir davet gibi kurguladık: gelenler misafirimizdi, biz de ev sahibiydik.

Hazırlık günleri

Hazırlık, iftardan günler önce başladı. Gönüllülerimiz mahallede zaten tanıdığımız haneleri tek tek ziyaret etti; davetin telefonla değil kapıda, yüz yüze yapılmasını tercih ettik. Bunun pratik bir sebebi de vardı: birçok büyüğümüz için evden çıkıp bir salona gelmek başlı başına bir mesele. Kimin refakate ihtiyacı olduğunu, kimin merdiven inip çıkmakta zorlandığını ancak kapıya giderek öğrenebilirdik.

Hazırlık sürecinde ekibimizin üzerinde durduğu başlıklar şunlardı:

• Davetlerin evlere gidilerek yapılması ve gelemeyecek olanların baştan belirlenmesi
• Ulaşımda desteğe ihtiyacı olan büyüklerimiz için gönüllü refakati planlanması
• Salonun basamaksız, kaygan olmayan ve oturması rahat bir düzende hazırlanması
• Menünün, diş ve sindirim sorunları gözetilerek yumuşak ve sade seçeneklerle kurulması
• Masaların, herkesin karşısındakiyle rahatça konuşabileceği şekilde yerleştirilmesi
• Sofraya gelemeyecek olanlara iftarın evlerine ulaştırılması

Bu son madde bizim için pazarlık konusu değildi. Bir davetin kapsayıcı olması, gelemeyenin unutulmamasıyla ölçülür. Sağlık durumu nedeniyle salona gelemeyen büyüklerimizin iftarı, aynı akşam gönüllülerimiz tarafından evlerine götürüldü.

Sofrada geçen akşam

Misafirlerimiz ezandan epey önce gelmeye başladı. Doğrusu bunu bekliyorduk: erken gelmek, sohbet için daha çok vakit demek. Gönüllülerimiz kapıda karşıladı, kollarına girdi, yerlerine oturttu. Sonra da masalara dağılıp yanlarına oturdu — servis edip mutfağa çekilmek yerine, aynı sofrayı paylaşmak.

İftardan sonra kimse acele etmedi. Çay servisi uzadıkça sohbet de uzadı. Büyüklerimiz anlattı: eski ramazanları, mahallenin nasıl değiştiğini, gençliklerinde iftarın nasıl kurulduğunu, memleketlerinden getirdikleri âdetleri. Genç gönüllülerimizin çoğu için bu anlatılanların bir kısmı ilk kez duyduğu şeylerdi.

Sofranın kurulduğu salonda gönüllülerimizin bir kısmı ilk kez böyle bir programda görev alıyordu. Onlar için de akşamın işleyişi beklediklerinden farklı geçti: yapılacak işin servis ve toplama olduğunu düşünerek gelmişlerdi, oysa asıl görev masada oturmaktı. Bir programın ne olduğunu ekibe önceden anlatmak her zaman yetmiyor; bazı şeyler ancak yaşanarak anlaşılıyor.

Dinlemenin kendisi bir hizmet

O akşam ekibimizin en çok yaptığı iş dinlemek oldu. Bunu bir nezaket olarak değil, programın asıl içeriği olarak planlamıştık. Bir insana değerli olduğunu hissettiren şey, ona verilen tabak değil; sözünün sonuna kadar dinlenmesi, sorulan bir sorunun cevabının gerçekten beklenmesi. Yaşlılarımızın çoğu, günün büyük bölümünde kendisine soru soran kimse olmadan yaşıyor.

Sohbetler sırasında konuşulanların bir kısmı hoş anılardı, bir kısmı değildi. Sağlık sıkıntıları, ilaç temininde yaşanan zorluklar, kışın ısınma masrafı, taşınması ağır gelen alışverişler... Kimseye anket doldurtmadık; ama bir sofrada doğal olarak konuşulan bu başlıklar, ekibimizin bundan sonra nereye bakması gerektiğini gösterdi.

Bir öğünden fazlası

Programın sonunda ekibimizin üzerinde durduğu şey, akşamın kaç kişiyle geçtiği değil, kimlerin gelemediğiydi. Salona gelemeyen her hane, aslında yıl boyunca da zor ulaşılan bir hane demek. Bu isimler ekibimizin ziyaret listesinin ilk sırasına yazıldı; çünkü bir davete gelemeyen kişiyi bulmak, gelen kişiyi ağırlamaktan daha çok emek istiyor.

Yardım çalışmalarında en kolay ölçülebilen şey teslim edilen paket. Oysa sahada uzun süre kalınca görülüyor ki bazı ihtiyaçlar yalnızca insan eliyle, yüz yüze karşılanabiliyor. Yaşlılarımızın ihtiyacı olan şey bir akşam yemeği değildi; kapısı çalınan, adıyla seslenilen, hatırı sorulan biri olmaktı.

Bu yaklaşım İYADDER'in genel çalışma anlayışıyla da örtüşüyor. İyilik Ekonomisi programımızda kadınların emeğini görünür kılmaya çalışırken savunduğumuz şeyin aynısı burada da geçerli: insanlara yardım alan bir konum değil, saygı gören bir konum sunmak. Sofraya oturan büyüklerimiz o akşam yardım alan değil, misafirdi.

Bundan sonrası

Bu iftarı tek seferlik bir program olarak düşünmüyoruz. Ramazan bunun için doğal bir vesile oldu, ancak yaşlılarımızın yalnızlığı ramazana özgü değil. Önümüzdeki dönemde bu çalışmayı yıl boyuna yaymak istiyoruz.

• Mahallemizdeki yaşlı hanelere düzenli ziyaretler planlamak
• Genç gönüllülerimizle büyüklerimizi eşleştiren bir ziyaret programı kurmak
• Alışveriş, ilaç temini ve resmî işlerde destek ihtiyacını takip etmek
• Bayram ve kandil gibi vesilelerde benzer buluşmaları tekrarlamak

Bu çalışmayı, Gençlik Gelişim Programımızın da doğal bir parçası olarak görüyoruz. Gençlerimizin gönüllülüğü bir dağıtım gününde başlayıp bitmiyor; büyüklerinin karşısına oturup dinlemeyi öğrenmek de bu eğitimin bir parçası.

Sofranın kurulmasında emeği geçen gönüllülerimize ve bu çalışmaları mümkün kılan destekçilerimize teşekkür ederiz. Yürüttüğümüz çalışmaları takip etmek ve destek olmak için projelerimize ve bağış sayfamıza göz atabilirsiniz.